Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

यस्माद्वाचो निवर्त्तन्ते त्वप्राप्य मनसा सह / अव्यक्त वत्परोक्षत्वाद्गहनं तद्दुरासदम्

yasmādvāco nivarttante tvaprāpya manasā saha / avyakta vatparokṣatvādgahanaṃ taddurāsadam

Wohin das Wort selbst mit dem Geist nicht gelangt, von dort kehrt es zurück. Weil es wie das Unmanifestierte verborgen ist, ist es tief und schwer erreichbar.

yasmātfrom which, because of which
yasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन)
vācaḥwords, speech
vācaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Plural (बहुवचन)
nivartanteturn back, cease/return
nivartante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛt (धातु) + ni
FormLaṭ-lakāra (लट्, present), Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Bahuvacana (बहुवचन)
tubut, indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), particle (निपात)
aprāpyanot having attained/reached
aprāpya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√āp (धातु) + pra + a- (नञ्) + ल्यप् (क्त्वा-सम)
FormKridanta (कृदन्त), absolutive/gerund (ल्यप्), negated (नञ्), avyaya usage
manasāby/with the mind
manasā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
sahatogether with
saha:
Sahārtha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), preposition-like indeclinable (सह-योगे तृतीया)
avyakta-vatlike the unmanifest
avyakta-vat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootavyakta (नञ् + vyakta) (प्रातिपदिक) + vat (वत्-प्रत्यय)
FormTaddhita adjective with -vat (वत्), indeclinable-like in sense 'like'; here used adverbially/qualitatively
parokṣatvātbecause of invisibility/remoteness (being beyond perception)
parokṣatvāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootparokṣatva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन)
gahanamdeep, impenetrable
gahanam:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootgahana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
tatthat (principle)
tat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
durāsadamhard to approach/attain
durāsadam:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootdurāsada (dur + āsada) (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) with prefix dur- (दुर्), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)