Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

पूर्ववत्स तु विज्ञेयः समासात्तन्निबोधत / दृष्टेनैवानुमेयं च तर्कं वक्ष्यामि युक्तितः

pūrvavatsa tu vijñeyaḥ samāsāttannibodhata / dṛṣṭenaivānumeyaṃ ca tarkaṃ vakṣyāmi yuktitaḥ

Erkennet dies wie zuvor in Kürze und begreifet es. Aus dem Wahrgenommenen werde ich in rechter Weise die Schlussfolgerung und den Beweis darlegen.

pūrvavatas before, in the former manner
pūrvavat:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpūrvavat (प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (क्रियाविशेषण)
tubut, indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), particle/conjunction (निपात)
vijñeyaḥto be known, should be understood
vijñeyaḥ:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Root√jñā (धातु) + vi + ya (क्तव्य/णीयत्-प्रत्यय; कृदन्त)
FormKridanta (कृदन्त), gerundive/obligative (णीयत्), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
samāsātfrom (the method of) summary/compounding; from a concise statement
samāsāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootsamāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Ablative (पञ्चमी), Singular (एकवचन)
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
nibodhataunderstand (you all), grasp
nibodhata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√budh (धातु) + ni
FormLoṭ-lakāra (लोट्, imperative), Parasmaipada (परस्मैपद), Madhyama-puruṣa (मध्यमपुरुष), Bahuvacana (बहुवचन)
dṛṣṭenaby what is seen/observed
dṛṣṭena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootdṛṣṭa (√dṛś धातु; क्त-प्रत्यय कृदन्त)
FormKridanta used substantively, Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग) / or Masculine as context; here instrumental sense
evaindeed, only
eva:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), emphatic particle (निपात)
anumeyaminferable, to be inferred
anumeyam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootanumeya (√mā धातु; anū + ṇīyat्/यत् कृदन्त)
FormKridanta (कृदन्त), gerundive/derivable-by-inference, Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), conjunction (समुच्चय)
tarkamreasoning, logical argument
tarkam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottarka (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
vakṣyāmiI shall explain/speak
vakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormLuṭ-lakāra (लुट्, periphrastic future), Parasmaipada (परस्मैपद), Uttama-puruṣa (उत्तमपुरुष), Ekavacana (एकवचन)
yuktitaḥaccording to proper reasoning, logically
yuktitaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyukti (प्रातिपदिक)
FormAblative-form adverb (पञ्चमी-प्रयोगे अव्ययीभाववत्), meaning 'by/according to reasoning'