Shloka 55
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
अत्रोपायस्त्वया कार्यो मया च समरोद्यमे / त्वदीयरथपर्वस्थो यो ऽस्ति शीतमहार्णवः
Transliteration
atropāyastvayā kāryo mayā ca samarodyame / tvadīyarathaparvastho yo 'sti śītamahārṇavaḥ
Translation
Hier musst du ein Upāya ersinnen, und auch ich beim Anheben des Kampfes; auf einem Teil deines Streitwagens befindet sich der große, kalte Ozean.
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
उपायःa means/strategy
उपायः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; pronoun ‘by you’
कार्यःto be done
कार्यः:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + यत् (प्रत्यय)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (भाव्य/कर्तव्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be done/should be done’
मयाby me
मया:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; pronoun ‘by me’
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय) = conjunction ‘and’
समरोद्यमेin the battle-effort
समरोद्यमे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसमर + उद्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः = ‘in the undertaking of battle’
त्वदीयरथपर्वस्थःstanding on your chariot-platform
त्वदीयरथपर्वस्थः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्वदीय + रथ + पर्व + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः = ‘standing on the (chariot-)platform belonging to you’
यःwho
यः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; relative pronoun
अस्तिis/exists
अस्ति:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शीतमहार्णवःthe cool great ocean
शीतमहार्णवः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootशीत + महा + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः = ‘the great ocean that is cool/cold’