Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day

या देवी दण्डनाथाया विघ्नदेवीति विश्रुता / एवं सुरक्षितं कृत्वा शिबिरं योत्रिणी तथा / पूषण्युदितभूयिष्ठे पुनर्युद्धमुपाश्रयत्

yā devī daṇḍanāthāyā vighnadevīti viśrutā / evaṃ surakṣitaṃ kṛtvā śibiraṃ yotriṇī tathā / pūṣaṇyuditabhūyiṣṭhe punaryuddhamupāśrayat

Jene Göttin, berühmt als Vighnadevī unter der Herrschaft des Daṇḍanātha, hatte so das Lager gesichert; darauf wandte sich Yotriṇī erneut dem Kampf zu, als Pūṣans Glanz mächtig aufstieg.

who (she)
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक, सर्वनाम)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); Relative pronoun (यत्-शब्द)
devīgoddess
devī:
Karta (कर्ता) (in apposition with yā)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
daṇḍa-nāthāyāḥof Daṇḍanātha (lord of punishment)
daṇḍa-nāthāyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdaṇḍa (प्रातिपदिक) + nāthā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन); ‘of the lord/guardian of punishment (daṇḍa)’
vighna-devīVighna-devī (goddess of obstacles)
vighna-devī:
Prātipadika-nāma (नाम/उपाधि)
TypeNoun
Rootvighna (प्रातिपदिक) + devī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); Name-title compound ‘goddess of obstacles’
itithus/so called
iti:
Vākyārtha-marker (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात) marking reported designation
viśrutāwell-known
viśrutā:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of devī
TypeAdjective
Rootvi-śru (धातु) → viśruta (कृदन्त, क्त-प्रत्यय past participle)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); Kta (क्त) PPP meaning ‘well-known’
evamthus
evam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
surakṣitamwell-protected
surakṣitam:
Karma (कर्म) (object-complement with śibiram)
TypeAdjective
Rootsu-rakṣita (कृदन्त; √rakṣ रक्ष् + kta, with prefix su-)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); used predicatively with śibiram
kṛtvāhaving made/done
kṛtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootkṛ (धातु) → kṛtvā (कृदन्त, त्वा-प्रत्यय absolutive)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/त्वान्त अव्यय) expressing prior action
śibiramcamp
śibiram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśibira (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
yotriṇīthe warrior (fem.)
yotriṇī:
Karta (कर्ता) (contextual subject continuing)
TypeNoun
Rootyotriṇī (प्रातिपदिक; agent noun from √yudh/√yu? used as ‘warrior/leader’ in context)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); likely referring to the goddess/force as ‘combatant/leader’
tathāalso/likewise
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb/conjunction (क्रियाविशेषण/समुच्चय)
pūṣaṇiwhen Pūṣan (the Sun) was...
pūṣaṇi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūṣan (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
udita-bhūyiṣṭheat the time of highest rising (midday)
udita-bhūyiṣṭhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण) (time-locative)
TypeAdjective
Rootudita (कृदन्त; √ud इद्/उद् ‘to rise’ + kta) + bhūyiṣṭha (प्रातिपदिक; superlative of bahu)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); ‘at the time when (the sun) was most risen’
punaragain
punar:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
yuddhambattle
yuddham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
upāśrayatresorted to/entered upon
upāśrayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa-ā-śri (धातु) → upāśrayat
FormLaṅ (लङ्, imperfect/past), Parasmaipada (परस्मैपद), Prathama-puruṣa (3rd person), Singular (एकवचन)