Shloka 19
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
वह्लिप्राकारवलयं रक्षणार्थं विधीयताम् / अस्मत्सेनानिवेशस्य द्विषां दर्पशमाय च
Transliteration
vahliprākāravalayaṃ rakṣaṇārthaṃ vidhīyatām / asmatsenāniveśasya dviṣāṃ darpaśamāya ca
Translation
Es werde zum Schutz ein Ring aus Feuerwall errichtet; um das Lager unseres Heeres zu bewahren und den Hochmut der Feinde zu dämpfen.
Word by Word
वह्लि-प्राकार-वलयम्a ring/encircling wall of fire-rampart
वह्लि-प्राकार-वलयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवह्लि (प्रातिपदिक) + प्राकार (प्रातिपदिक) + वलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative): ‘वह्लेः प्राकारः’ + ‘प्राकारस्य वलयम्’
रक्षण-अर्थम्for the purpose of protection
रक्षण-अर्थम्:
Prayojana/Hetu (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootरक्षण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘रक्षणस्य अर्थः’ (purpose)
विधीयताम्let it be arranged
विधीयताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्गः वि + धा; कर्मणि-प्रयोग
Formलोट् (imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive): ‘let it be arranged/ordained’
अस्मत्-सेना-निवेशस्यof our army-camp
अस्मत्-सेना-निवेशस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सेना (प्रातिपदिक) + निवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; तत्पुरुषः: ‘अस्माकं सेना’ (genitive) + ‘सेनायाः निवेशः’ (camp/encampment)
द्विषाम्of the enemies
द्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्विष् (धातु) → द्विष् (कृदन्त/प्रातिपदिक ‘द्विष्’ = enemy)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; शत्रुवाचक-नाम
दर्प-शमायfor the pacification of pride
दर्प-शमाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootदर्प (प्रातिपदिक) + शम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘दर्पस्य शमः’ (pacification)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)