Shloka 13
भण्डासुरस्य मन्त्रणा
Bhaṇḍāsura’s War-Counsel against Lalitā
Devanagari script
सर्वेषामपि सैन्यानां पश्चादेवावतिष्ठते / अग्रतश्चलितं सैन्यं हयहस्तिरथादिकम्
Transliteration
sarveṣāmapi sainyānāṃ paścādevāvatiṣṭhate / agrataścalitaṃ sainyaṃ hayahastirathādikam
Translation
Von allen Heeren bleibt der Großteil in der Nachhut stehen; doch das Heer, das vorn in Bewegung ist, besteht aus Pferden, Elefanten, Streitwagen und dergleichen.
Word by Word
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (agreeing with implied group)
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव
सैन्यानाम्of the armies
सैन्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
पश्चात्behind/afterwards
पश्चात्:
अधिकरण (स्थान/काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
अवतिष्ठतेstands/remains
अवतिष्ठते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + अव (उपसर्ग)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद
अग्रतःin front
अग्रतः:
अधिकरण (स्थान-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअग्रतः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
चलितम्moved/advanced
चलितम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (agreeing with सैन्यम्)
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
हय-हस्ति-रथ-आदिकम्consisting of horses, elephants, chariots, etc.
हय-हस्ति-रथ-आदिकम्:
विशेषण (Qualifier of सैन्यम्)
TypeAdjective
Rootहय (प्रातिपदिक) + हस्ति (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्व (collective dvandva), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग; ‘आदि’ = etc.