Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation

इत्युक्ते दिननाथेन कैकसेयास्तपः कृशाः / प्रार्थयामासुरत्यर्थं दुर्दान्तं वरमीदृशम्

ityukte dinanāthena kaikaseyāstapaḥ kṛśāḥ / prārthayāmāsuratyarthaṃ durdāntaṃ varamīdṛśam

Als der Herr des Tages so gesprochen hatte, baten die Kaikaseya, vom Tapas ausgezehrt, mit innigstem Flehen um einen solchen Segen, einen schwer zu bändigenden Vara.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
FormQuotation particle (इति-प्रयोगः), indeclinable
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण/locative absolute)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Locative singular (7th/सप्तमी), Neuter; used as locative absolute with दिननाथेन
दिननाथेनby the lord of the day (Sun)
दिननाथेन:
Karana (करण/instrument; agent in absolute)
TypeNoun
Rootदिननाथ (प्रातिपदिक) = दिन + नाथ
FormMasculine, Instrumental singular (3rd/तृतीया), agent in locative absolute; components: दिन (day) + नाथ (lord)
कैकसेयाःthe Kaikaseyas (sons/descendants of Kaikasī)
कैकसेयाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootकैकसेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative plural (1st/प्रथमा), subject
तपःausterity (as their practice)
तपः:
Visheshana (विशेषण/appositive qualifier)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative singular (1st/प्रथमा); used appositionally/qualifying sense
कृशाःemaciated
कृशाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative plural (1st/प्रथमा); agrees with कैकसेयाः
प्रार्थयामासुःthey begged/requested
प्रार्थयामासुः:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootप्रार्थय् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person plural (प्रथमपुरुष, बहुवचन)
अति-अर्थम्exceedingly, very much
अति-अर्थम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय) + अर्थ (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva compound used adverbially; indeclinable; sense: अत्यन्तम्
दुर्दान्तम्hard to subdue
दुर्दान्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्दान्त (प्रातिपदिक) = दुर् + दान्त
FormNeuter, Accusative singular (2nd/द्वितीया); qualifies वरम्; components: दुर् (badly) + दान्त (tamed)
वरम्a boon
वरम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative singular (2nd/द्वितीया); object of प्रार्थयामासुः
ईदृशम्such (of this kind)
ईदृशम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootईदृश (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative singular (2nd/द्वितीया); qualifies वरम्