Shloka 7
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
प्रतिलोके तु कर्त्तव्यं तत्रकिं समधिष्ठितम् / प्रोवाच मधुरं वाक्यं यथा तत्त्वेन तत्त्ववित्
Transliteration
pratiloke tu karttavyaṃ tatrakiṃ samadhiṣṭhitam / provāca madhuraṃ vākyaṃ yathā tattvena tattvavit
Translation
Was ist in jeder Welt zu tun, und wer oder was herrscht dort? Da sprach der Wahrheitskundige süße Worte, der Wirklichkeit gemäß.
Word by Word
प्रतिलोकेin each world
प्रतिलोके:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootप्रति + लोक (प्रातिपदिक; components)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावः (प्रति-लोक = in each world)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक (contrastive particle)
कर्तव्यम्what should be done
कर्तव्यम्:
Karma (कर्म/Predicative necessity)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/कर्तव्य), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be done/should be done’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb)
किम्what?
किम्:
Karma (कर्म/Object/what?)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
समधिष्ठितम्is presided over/established
समधिष्ठितम्:
Karma (कर्म/Predicated of ‘kim’)
TypeVerb
Rootसम्-अधि-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘presided over/established’
प्रोवाचsaid, spoke forth
प्रोवाच:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootप्र- वच् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-रूपसदृश (narrative past; commonly treated as Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मधुरम्sweet, pleasant
मधुरम्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies वाक्यम्)
वाक्यम्speech, statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Direct object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यथाas, in the manner that
यथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Manner)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (manner/comparison)
तत्त्वेनwith truth, in reality
तत्त्वेन:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/प्रकार (by truth/in accordance with reality)
तत्त्ववित्the knower of truth
तत्त्ववित्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतत्त्व + विद् (प्रातिपदिक; components)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (tattva-vit = knower of truth)