Shloka 136
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
भूय एव विवर्त्तन्ते व्याप्नुवन्तोंबरं शनैः / भौमं काष्ठेन्धनं तेजो भृशमद्भिस्तु दीप्यते
Transliteration
bhūya eva vivarttante vyāpnuvantoṃbaraṃ śanaiḥ / bhaumaṃ kāṣṭhendhanaṃ tejo bhṛśamadbhistu dīpyate
Translation
Sie kehren wieder um und erfüllen langsam den Himmel. Das irdische Feuer, wie Holz als Brennstoff, lodert durch das Wasser überaus stark auf.
Word by Word
भूयःagain
भूयः:
सम्बन्ध/निपात (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formपुनरर्थक-अव्यय (again; once more)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphasis)
विवर्तन्तेturn back/revolve
विवर्तन्ते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootवि-वृत्/विवृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; ‘turn/roll back; revolve’
व्याप्नुवन्तःspreading/pervading
व्याप्नुवन्तः:
कर्ता (Kartā/agentive participle)
TypeAdjective
Rootवि-आप् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि; agrees with implied subject (रश्मयः/ते)
अम्बरम्the sky
अम्बरम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया, एकवचन
शनैःslowly
शनैः:
सम्बन्ध/निपात (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootशनैस् (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (manner adverb)
भौमम्earthly/terrestrial
भौमम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभौम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण of तेजः
काष्ठेन्धनम्wood-fuel
काष्ठेन्धनम्:
सम्बन्ध (Sambandha/apposition to तेजः)
TypeNoun
Rootकाष्ठ-इन्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समास (itaretara) ‘काष्ठं च इन्धनं च’ (wood and fuel)
तेजःfire/heat; radiance
तेजः:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा, एकवचन
भृशम्greatly
भृशम्:
सम्बन्ध/निपात (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootभृशम् (अव्यय)
Formपरिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (intensifier)
अद्भिःby waters
अद्भिः:
करण (Karaṇa/instrument)
TypeNoun
Rootअप्/अद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया, बहुवचन; ‘waters’
तुindeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषार्थक-अव्यय (particle)
दीप्यतेblazes/is kindled
दीप्यते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootदीप्य (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (is kindled/blazes)