Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Mānasasṛṣṭi-varṇana (Account of Mind-born Creation) | मानससृष्टिवर्णनम्

अथात्मनि समद्राक्षीत्तमोमात्रां तु चारिणीम् / रजः सत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वकर्मतः

athātmani samadrākṣīttamomātrāṃ tu cāriṇīm / rajaḥ sattvaṃ parityajya vartamānāṃ svakarmataḥ

Dann sah Er in sich selbst nur den Anteil von Tamas in Bewegung, der Rajas und Sattva verlassen hatte und gemäß dem eigenen Wirken fortschritt.

athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), sequence particle
ātmaniin himself
ātmani:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (सप्तमी/7th), Singular (एकवचन)
samadrākṣītsaw, perceived
samadrākṣīt:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormAorist (लुङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); saṃ+√dṛś ‘saw clearly’
tamaḥ-mātrāma mere portion of darkness
tamaḥ-mātrām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक) + mātrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘tamaḥ-mātrā’ = ‘measure/portion of darkness’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adversative/emphatic particle
cāriṇīmmoving, active
cāriṇīm:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootcāriṇī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन); present adjectival noun ‘moving/acting’; agrees with mātrām
rajaḥrajas (passion)
rajaḥ:
Karma (कर्म/Object of parityajya)
TypeNoun
Rootrajas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
sattvamsattva (clarity)
sattvam:
Karma (कर्म/Object of parityajya)
TypeNoun
Rootsattva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन)
parityajyahaving abandoned
parityajya:
Purvakala (पूर्वकाल/Preceding action)
TypeVerb
Roottyaj (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्), ‘having abandoned’; pari+√tyaj
vartamānāmexisting/operating
vartamānām:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootvṛt (धातु)
FormPresent middle participle (शानच्), Feminine, Accusative (द्वितीया/2nd), Singular (एकवचन); agrees with (tamaḥ-mātrām)
sva-karmataḥfrom/according to its own activity
sva-karmataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial cause/source)
TypeIndeclinable
Rootsva (प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva compound used adverbially; ablative sense with -taḥ (तसिल्): ‘from/according to one’s own action’