Shloka 30
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
मूर्त्तिं रजस्तमोद्रिक्तां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततो ऽन्याः सोंऽधकारे च क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजन्
Transliteration
mūrttiṃ rajastamodriktāṃ tatastāṃ so 'bhyayuñjata / tato 'nyāḥ soṃ'dhakāre ca kṣudhāviṣṭāḥ prajāḥ sṛjan
Translation
Dann nahm er eine Gestalt an, in der rajas und tamas überwogen. Und in der Finsternis erschuf er Wesen, die vom Hunger ergriffen waren.
Word by Word
मूर्तिम्a form/embodiment
मूर्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रजस्-तमः-उद्रिक्ताम्abounding in rajas and tamas
रजस्-तमः-उद्रिक्ताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरजस् (प्रातिपदिक) + तमस् (प्रातिपदिक) + उद्रिक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—रजस्तमोद्रिक्ता = रजसा तमसा च उद्रिक्ता (increased with rajas and tamas)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम-अव्यय (then)
ताम्that (form)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अभ्ययुञ्जतapplied/engaged (her)
अभ्ययुञ्जत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि+युज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; उपसर्ग: अभि
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम-अव्यय
अन्याःother
अन्याः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अन्धकारेin darkness
अन्धकारे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
क्षुधा-आविष्टाःafflicted by hunger
क्षुधा-आविष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षुधा (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—क्षुधाविष्टाः = क्षुधया आविष्टाः (possessed/afflicted by hunger)
प्रजाःcreatures
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सृजन्creating
सृजन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), परस्मैपद; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः