Shloka 78
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
यत्तद्भवति नारीणां जीवितांते तदार्तवम् / तदा तद्वै न भवति पुनर्युगबलेन तु
Transliteration
yattadbhavati nārīṇāṃ jīvitāṃte tadārtavam / tadā tadvai na bhavati punaryugabalena tu
Translation
Was bei Frauen am Ende des Lebens als ‘Ārtava’ eintritt, geschah damals nicht; doch durch die Kraft des Yuga wandelte es sich erneut.
Word by Word
यत्that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — which/that which
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — that
भवतिoccurs
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — becomes/occurs
नारीणाम्of women
नारीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन — of women
जीवितान्तेat life’s end
जीवितान्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजीवित + अन्त (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (जीवितस्य अन्ते), पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन — at the end of life
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — that
आर्तवम्menses
आर्तवम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआर्तव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन — menstrual flow/seasonal blood
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — that
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
भवतिoccurs
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — becomes/occurs
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक-अव्यय (again)
युगबलेनby the age’s power
युगबलेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुग + बल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (युगस्य बलेन), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन — by the power of the age
तुhowever
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)