Shloka 23
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तस्मिन्संवर्त माने तु कल्पे दग्धास्तदग्निना / अप्राप्तायास्तपोलोकं पृथिव्यां याः समासत
Transliteration
tasminsaṃvarta māne tu kalpe dagdhāstadagninā / aprāptāyāstapolokaṃ pṛthivyāṃ yāḥ samāsata
Translation
In jenem Kalpa, der in die Auflösung (saṃvarta) eintrat, wurden diejenigen, die Tapoloka nicht erreicht hatten und auf der Erde verweilten, von jenem Feuer verbrannt.
Word by Word
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (locative: in that)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन (pronoun)
संवर्तमानेduring the dissolution
संवर्तमाने:
अधिकरण (time-locus)
TypeNoun
Rootसंवर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in the dissolution’ (saṃvarta)
तुindeed/however
तु:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय
कल्पेin the kalpa
कल्पे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
दग्धाःburnt
दग्धाः:
विशेषण (of याः/प्रजाः implied)
TypeAdjective
Rootदग्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, दह् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
तदग्निनाby that fire
तदग्निना:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (tasya agniḥ)
अप्राप्तायाःof (those) not having reached
अप्राप्तायाः:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootअ-प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, प्र-आप् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) with negation
तपोलोकम्Tapoloka
तपोलोकम्:
गति/कर्म (goal as object of reaching)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (tapasāṃ lokaḥ)
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
याःwho/which (those)
याः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (relative pronoun)
समासतdwelt/remained
समासत:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootआस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन, परस्मैपदी; उपसर्ग: सम्-