Shloka 21
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
स्थानात्मनस्तु सृष्ट्वा च युगावस्था विनिर्ममे / कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं चैव तथा युगम्
Transliteration
sthānātmanastu sṛṣṭvā ca yugāvasthā vinirmame / kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca tiṣyaṃ caiva tathā yugam
Translation
Nachdem er das Wesen des „Ortes“ erschaffen hatte, gestaltete er die Zustände der Yugas: Kṛta, Tretā, Dvāpara und auch das Tiṣya‑ (Kali‑)Yuga.
Word by Word
स्थानात्मनःof the station-nature (of the locus)
स्थानात्मनः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (sthānasya ātmā)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
सृष्ट्वाhaving created
सृष्ट्वा:
पूर्वकालक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; ‘having created’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
युगावस्थाthe state/arrangement of the yugas
युगावस्था:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (yugasya avasthā)
विनिर्ममेhe fashioned/constructed
विनिर्ममे:
कर्ता (subject implied)
TypeVerb
Rootनिर्मा/मा (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदी; उपसर्ग: वि-निर्
कृतम्Kṛta (Satya) yuga
कृतम्:
कर्म (object, yuga-name)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (युग-नाम)
त्रेताTretā yuga
त्रेता:
कर्म
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (युग-नाम)
द्वापरम्Dvāpara yuga
द्वापरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (युग-नाम)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
तिष्यम्Tiṣya (Kali) yuga
तिष्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतिष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (कलियुग-नाम)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एवalso/indeed
एव:
अवधारण
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय
तथाthus/likewise
तथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारार्थक-अव्यय (adverb: thus)
युगम्the yuga (as a unit)
युगम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (समाहार/collective)