Shloka 118
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
वृक्षस्यार्वाग्गताः शाखा इतश्चैवापरा गताः / अत ऊर्द्ध गताश्चान्या एवं तिर्यग्गताः परा
Transliteration
vṛkṣasyārvāggatāḥ śākhā itaścaivāparā gatāḥ / ata ūrddha gatāścānyā evaṃ tiryaggatāḥ parā
Translation
Einige Äste des Baumes neigten sich nach unten; andere breiteten sich hierhin und dorthin aus. Wieder andere stiegen nach oben, und weitere streckten sich schräg zur Seite.
Word by Word
वृक्षस्यof the tree
वृक्षस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अर्वाक्-गताःgone downward
अर्वाक्-गताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्वाक् (अव्यय/उपसर्गार्थ) + गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारय: अर्वाक् (downwards) गताः
शाखाःbranches
शाखाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
इतःfrom here/this side
इतः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (ablatival adverb): from here/this side
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (particle: indeed/just)
अपराःother
अपराः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
गताःgone/extended
गताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
अतःfrom there
अतः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootअतस् (अव्यय)
Formतस्मात्/अस्मात्-अर्थे अव्यय (ablatival adverb): from there/thence
ऊर्ध्वम्upward
ऊर्ध्वम्:
Deshadhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb): upward
गताःgone/extended
गताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अन्याःothers
अन्याः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb): thus/in this manner
तिर्यक्-गताःgone sideways
तिर्यक्-गताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतिर्यक् (अव्यय/प्रातिपदिक) + गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारय: तिर्यक् (sideways) गताः
पराःfurther/other
पराः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण