Shloka 95
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
नामात्मपञ्चभूतानां कृतानां च प्रपञ्चताम् / दिवशब्देन पञ्चैते निर्ममे समहेश्वरः
Transliteration
nāmātmapañcabhūtānāṃ kṛtānāṃ ca prapañcatām / divaśabdena pañcaite nirmame samaheśvaraḥ
Translation
Um die Entfaltung von Name, Ātman und den geschaffenen fünf Elementen zu bewirken, formte der ausgeglichene Maheshvara diese Fünf durch das Wort „diva“.
Word by Word
नामname
नाम:
सम्बन्ध (in compound)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपदम्
आत्मself, essence
आत्म:
सम्बन्ध (in compound)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपदम्
पञ्चभूतानाम्of the five elements
पञ्चभूतानाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपञ्च + भूत (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound: ‘five’ + ‘elements’), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
कृतानाम्of the created (ones)
कृतानाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्तान्त-भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषणम् पञ्चभूतानाम्
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
प्रपञ्चताम्of the manifestations/expansions
प्रपञ्चताम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्र√पञ्च् (धातु) + ता (कृदन्त; भाव/कर्तृवाचक)
Formभाववाचक-ताप्रत्ययान्त (abstract noun), स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘of the expansions/manifestations’
दिवशब्देनby the word ‘div’
दिवशब्देन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootदिव + शब्द (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘of div’ + ‘word’), पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-अव्यय/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोगः; विशेषणम् एते
एतेthese
एते:
कर्म (Karma/Object; of nirmame)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
निर्ममेcreated, fashioned
निर्ममे:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootनि√मा (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
समहेश्वरःthe auspicious Great Lord
समहेश्वरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसम + महेश्वर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (सम ‘auspicious/benign’ + महेश्वर ‘Great Lord’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन