Shloka 59
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्रकृता बुद्धिपूर्वास्तु त्रयः सर्गास्तु वैकृताः / दुद्धिबुर्वाः प्रवर्तेयुस्तद्वर्गा ब्राह्मणास्तु वै
Transliteration
prakṛtā buddhipūrvāstu trayaḥ sargāstu vaikṛtāḥ / duddhiburvāḥ pravarteyustadvargā brāhmaṇāstu vai
Translation
Die prākṛta-Schöpfungen gehen der buddhi voraus; und drei Schöpfungen heißen vaikṛta. Sie setzen schon vor der buddhi ein; und jene Gruppe ist wahrlich die der Brāhmaṇa.
Word by Word
प्रकृताःprākṛta; primary
प्रकृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
बुद्धि-पूर्वाःpreceding intellect
बुद्धि-पूर्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी) ‘बुद्धेः पूर्वाः’ = prior to intellect
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्गाःcreations
सर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
वैकृताःvaikṛta; secondary
वैकृताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवैकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दुद्धि-बुर्वाः(reading uncertain) those preceding/connected with intellect
दुद्धि-बुर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root(पाठदोष/दुर्लभरूप) बुद्धि (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्भाव्यपाठः ‘बुद्धिपूर्वाः’/‘बुद्धिपूर्वा’ इति; तत्पुरुषसमासः
प्रवर्तेयुःwould proceed; would arise
प्रवर्तेयुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+वृत् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
तद्-वर्गाःthose of that group
तद्-वर्गाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी/निर्देश) ‘तस्य वर्गाः’ = those of that class
ब्राह्मणाःBrahmins
ब्राह्मणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (emphatic particle)