Shloka 51
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
पञ्चमो ऽनुग्रहः सर्गश्चतुर्द्धा स व्यवस्थितः / विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध मुख्यास्तथैव च
Transliteration
pañcamo 'nugrahaḥ sargaścaturddhā sa vyavasthitaḥ / viparyayeṇa śaktyā ca siddha mukhyāstathaiva ca
Translation
Die fünfte Schöpfung, ‘anugraha-sarga’, ist vierfach geordnet: viparyaya, śakti, siddhi, und ebenso das Haupt- (mukhya) Prinzip.
Word by Word
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (ordinal adjective)
अनुग्रहःfavor, grace
अनुग्रहः:
कर्ता/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्गःcreation
सर्गः:
कर्ता/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चतुर्धाfourfold
चतुर्धा:
प्रकार (manner adverb)
TypeIndeclinable
Rootचतुर्धा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: 'fourfold')
सःthat (one)
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
व्यवस्थितःis arranged/established
व्यवस्थितः:
क्रिया (predicate participle)
TypeVerb
Rootवि-अव-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थः: 'स्थितः/विन्यस्तः'
विपर्ययेणby inversion/contrariety
विपर्ययेण:
करण (Instrument/means)
TypeNoun
Rootविपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
शक्त्याby power
शक्त्या:
करण (Instrument/means)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
सिद्धाःSiddhas (perfected beings)
सिद्धाः:
कर्ता/विषय (subject group)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
मुख्याःprincipal, foremost
मुख्याः:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तथाthus, likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/उपमानवाचक-अव्यय (adverb: 'thus, likewise')
एवindeed, just
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय