Shloka 16
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
मनुं कृत्वोत्तमं वत्सं सर्वसस्यानि धीमता / पुनश्च पञ्चमे पृथ्वी तामसस्यान्तरे मनोः
Transliteration
manuṃ kṛtvottamaṃ vatsaṃ sarvasasyāni dhīmatā / punaśca pañcame pṛthvī tāmasasyāntare manoḥ
Translation
Der Weise machte Manu zum erhabensten Kalb und „melkte“ alle Getreide; dann, im fünften Manvantara, in der Zeit des Manu Tāmāsa, wurde auch die Erde gemolken.
Word by Word
मनुम्Manu
मनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having made’
उत्तमम्best, excellent
उत्तमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (वत्सम्)
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सर्वसस्यानिall crops/grains
सर्वसस्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व + सस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (‘all’ qualifying ‘crops/grains’)
धीमताby the wise one
धीमता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; साधन/कर्तृ-निर्देश (instrumental of agent)
पुनःagain
पुनः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
पञ्चमेin the fifth
पञ्चमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (अन्तरे)
पृथ्वीthe Earth
पृथ्वी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तामसस्यof Tāmasa
तामसस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; (मनु-विशेषण/नाम)
अन्तरेin the interval (Manvantara)
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालाधिकरण (locative of time)
मनोःof Manu
मनोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन