Shloka 81
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
वैवस्वतेन संख्यातस्तत्सर्गः सांप्रतेन तु / विस्तरेणानुपूर्व्या च चाक्षुषस्यान्तरे मनोः
Transliteration
vaivasvatena saṃkhyātastatsargaḥ sāṃpratena tu / vistareṇānupūrvyā ca cākṣuṣasyāntare manoḥ
Translation
Jener Sarga wurde von Vaivasvata (Manu) kurz aufgezählt; doch der gegenwärtige Sprecher wird das Manvantara des Manu Cākṣuṣa der Reihe nach ausführlich schildern.
Word by Word
वैवस्वतेनby Vaivasvata
वैवस्वतेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
संख्यातःenumerated/mentioned
संख्यातः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसम्-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘गणित/उक्त’
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सर्गः’ इति विशेषणम्
सर्गःcreation/section (account)
सर्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सांप्रतेनnow/currently
सांप्रतेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootसांप्रतम् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-प्रयोगसम्भव; तृतीया, एकवचन; ‘सांप्रतेन’ = at present/now (instrumental of manner)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक अव्यय (but/indeed)
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; प्रकारेण (instrumental of manner)
अनुपूर्व्याin sequence
अनुपूर्व्या:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअनुपूर्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘क्रमेण’ (in due order)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
चाक्षुषस्यof Cākṣuṣa
चाक्षुषस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अन्तरेin the interval/manvantara
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
मनोःof Manu
मनोः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन