Shloka 178
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
मन्वन्तरस्य काले तु संपूर्णे साधिके तदा / क्षीणे ऽधिकारे संविग्ना बुद्ध्वा पर्ययमात्मनः
Transliteration
manvantarasya kāle tu saṃpūrṇe sādhike tadā / kṣīṇe 'dhikāre saṃvignā buddhvā paryayamātmanaḥ
Translation
Als die Zeit des Manvantara vollständig erfüllt war und ihre Zuständigkeit schwand, wurden sie bestürzt, da sie den Wandel in sich selbst erkannten.
Word by Word
मन्वन्तरस्यof the Manvantara
मन्वन्तरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासः मनोः अन्तरम् इति (षष्ठी-तत्पुरुष)
कालेat the time
काले:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (locative of time)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
संपूर्णेwhen (it is) complete
संपूर्णे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसंपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘काले’
साधिकेwith an addition/overplus
साधिके:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसाधिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘काले’ (अधिक/अतिरिक्त सहित)
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
क्षीणेwhen (it is) exhausted
क्षीणे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षीण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘अधिकारे’
अधिकारेin (their) authority/office
अधिकारे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootअधिकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
संविग्नाःdistressed/agitated
संविग्नाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसंविग्न (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; (देवताः इत्यादि) कर्तृपदस्य विशेषणम्
बुद्ध्वाhaving understood
बुद्ध्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Absolutive)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातुः बुध् (to know)
पर्ययम्the change/turn
पर्ययम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपर्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
आत्मनःof themselves
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन