Shloka 54
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं च यत् / तत्तद्गुणवते देयमित्येतद्दानलक्षणम्
Transliteration
yadyadiṣṭatamaṃ dravyaṃ nyāyenaivāgataṃ ca yat / tattadguṇavate deyamityetaddānalakṣaṇam
Translation
Welches Gut auch immer einem am liebsten ist und rechtmäßig erlangt wurde, soll dem Tugendhaften, der es verdient, gegeben werden—das ist das Kennzeichen von Dāna, der Gabe.
Word by Word
यत्whatever
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद् correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
यत्whatever (each)
यत्:
सम्बन्ध (correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; पुनरुक्ति (correlative emphasis)
इष्टतमम्most desired
इष्टतमम्:
विशेषण (Adjectival to 'द्रव्यम्')
TypeAdjective
Rootइष्टतम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (superlative sense)
द्रव्यम्substance; wealth
द्रव्यम्:
कर्म (कर्म/Object of 'देयम्')
TypeNoun
Rootद्रव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
न्यायेनby justice; lawfully
न्यायेन:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootन्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
एवindeed; only
एव:
सम्बन्ध (अवधारण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
आगतम्obtained; come (to one)
आगतम्:
विशेषण (Adjectival to 'द्रव्यम्')
TypeAdjective
Rootआगत (कृदन्त; √गम् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) with उपसर्ग आ-
चand
च:
सम्बन्ध (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (correlative 'that')
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम
तत्that (each)
तत्:
सम्बन्ध (distributive 'each')
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; पुनरुक्ति (distributive)
गुणवतेto the virtuous (person)
गुणवते:
सम्प्रदान (सम्प्रदान/Dative recipient)
TypeAdjective
Rootगुणवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; विशेषण used substantively
देयम्should be given
देयम्:
क्रिया (विधेय/Predicative obligation)
TypeAdjective
Rootदेय (कृदन्त; √दा धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेयार्थक कृदन्त (यत्/gerundive: 'to be given')
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (वाक्यसमाप्ति/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एतत्this
एतत्:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
दानलक्षणम्the definition/mark of giving
दानलक्षणम्:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootदान + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (दानस्य लक्षणम्)