Shloka 14
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् / ये ते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्यानं तयोः पुनः
Transliteration
ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam / ye te rātryahanī divye prasaṃkhyānaṃ tayoḥ punaḥ
Translation
Dort heißt der Tag Uttarāyaṇa und die Nacht Dakṣiṇāyaṇa. Und die Zählung dieser göttlichen Nacht und dieses göttlichen Tages wird erneut dargelegt.
Word by Word
अहःday
अहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन्/अहस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तत्रthere, in that context
तत्र:
देशाधिकरण (Locative adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (locative sense)
उदगयनम्the northward course (uttarāyaṇa)
उदगयनम्:
विधेय (Predicative complement/विधेय)
TypeNoun
Rootउदगयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; predicate nominative/object with implied ‘is’
रात्रिःnight
रात्रिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्यात्would be / is said to be
स्यात्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
दक्षिणायनम्the southward course (dakṣiṇāyaṇa)
दक्षिणायनम्:
विधेय (Predicative complement/विधेय)
TypeNoun
Rootदक्षिण + अयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दक्षिणस्य अयनम्)
येwhich (those)
ये:
सम्बन्ध (Relative connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; relative pronoun
तेthose
ते:
सम्बन्ध (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; correlative pronoun
रात्रि-अहनीnight and day
रात्रि-अहनी:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक) + अहन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्वन्द्वे द्विवचन-रूपम्), प्रथमा/द्वितीया (1/2), द्विवचन
दिव्येin the divine (reckoning)
दिव्ये:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative ‘in the divine (measure)’
प्रसंख्यानम्the computation, enumeration
प्रसंख्यानम्:
कर्ता/विधेय (Subject or predicate noun/विधेय)
TypeNoun
Rootप्र + सं + ख्या (धातु) + ल्युट्/अन (प्रातिपदिक-निर्माण)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘counting/number’
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6), द्विवचन
पुनःagain, further
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb