Next Verse

Shloka 1

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्व भागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे नीलकण्ठनामोत्पत्तिकथनं नाम पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः महादेवस्य महात्म्यं प्रभुत्वं च महात्मनः / श्रोतुमिच्छामहे सम्यगैश्वर्यगुणविस्तरम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrva bhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde nīlakaṇṭhanāmotpattikathanaṃ nāma pañcaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ mahādevasya mahātmyaṃ prabhutvaṃ ca mahātmanaḥ / śrotumicchāmahe samyagaiśvaryaguṇavistaram

So im Śrī Brahmāṇḍa-Mahāpurāṇa, von Vāyu verkündet, im ersten Teil, im zweiten Anuṣaṅga-pāda: das fünfundzwanzigste Kapitel mit dem Titel „Erzählung von der Entstehung des Namens Nīlakaṇṭha“. Die ṛṣis sprachen: Wir wünschen, die Größe und Herrschaft des erhabenen Mahādeva sowie die weite Entfaltung seiner göttlichen Macht- und Tugendeigenschaften rechtmäßig zu vernehmen.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative indeclinable (इति)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; title-locative ‘in the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)’
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; apposition to śrī-brahmāṇḍe
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Adhikarana (अधिकरण/Descriptor in locative)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त; √vac/वच् धातु)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ‘spoken by Vāyu’
pūrvein the former
pūrve:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agreeing with bhāge
bhāgepart/section
bhāge:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootbhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
dvitīyein the second
dvitīye:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agreeing with (anuṣaṅga)pāde
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga section
anuṣaṅga-pāde:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ‘in the Anuṣaṅga-pāda’
nīlakaṇṭha-nāma-utpatti-kathanamthe narration of the origin of the name ‘Nīlakaṇṭha’
nīlakaṇṭha-nāma-utpatti-kathanam:
Karta (कर्ता/Title/Subject)
TypeNoun
Rootnīlakaṇṭha (प्रातिपदिक) + nāman (प्रातिपदिक) + utpatti (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; chapter-title compound: ‘the narration of the origin of the name Nīlakaṇṭha’
nāmacalled/named
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Label marker)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormIndeclinable used as title-marker (नाम)
pañca-viṃśati-tamaḥtwenty-fifth
pañca-viṃśati-tamaḥ:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक) + viṃśati (प्रातिपदिक) + tama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ordinal ‘twenty-fifth’ qualifying adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ṛṣayaḥthe sages
ṛṣayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन), Parasmaipada
mahā-devasyaof Mahādeva
mahā-devasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Of)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
mahātmyamgreatness
mahātmyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmāhātmya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
prabhutvamlordship
prabhutvam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootprabhutva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
mahātmanaḥof the great-souled one
mahātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Of)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; refers to Mahādeva
śrotumto hear
śrotum:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Root√śru (श्रु धातु)
FormInfinitive (तुमुन्), ‘to hear’
icchāmahewe desire
icchāmahe:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√iṣ (इष् धातु)
FormPresent (लट्), 1st Person (उत्तमपुरुष), Plural (बहुवचन), Ātmanepada
samyakproperly, fully
samyak:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
aiśvarya-guṇa-vistaramthe expanse of (his) lordly qualities
aiśvarya-guṇa-vistaram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootaiśvarya (प्रातिपदिक) + guṇa (प्रातिपदिक) + vistara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; object of śrotum