Shloka 73
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
क्षेत्राण्येतानि वै पूर्वमापतन्ति गभस्तिभिः / तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रकारकाः
Transliteration
kṣetrāṇyetāni vai pūrvamāpatanti gabhastibhiḥ / teṣāṃ kṣetrāṇyathādatte sūryo nakṣatrakārakāḥ
Translation
Diese Bereiche erscheinen zuerst mit ihren Strahlen; dann nimmt die Sonne, die Ursache der Nakshatras, ihre Bereiche der Ordnung gemäß an sich.
Word by Word
क्षेत्राणिfields/regions
क्षेत्राणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन
एतानिthese
एतानि:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन; विशेषणम् (qualifier) क्षेत्राणि इति
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formकाल-अव्यय (temporal adverb: formerly/earlier)
आपतन्तिthey fall/descend/come upon
आपतन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + पत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
गभस्तिभिःby rays
गभस्तिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootगभस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन
क्षेत्राणिfields/regions
क्षेत्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-अव्यय (sequencing particle: then/now)
आदत्तेtakes/receives
आदत्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + दा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
नक्षत्र-कारकाः(as) makers/causers of nakṣatras
नक्षत्र-कारकाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक) + कारक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: नक्षत्राणां कारकाः (makers/causers of nakṣatras); पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन; विशेषणम् (qualifier) गभस्तिभिः इत्यर्थे/सूर्यस्य किरणाः इति भावः