Shloka 65
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
रवे रश्मिसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदात्दृतम् / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयो नयः
Transliteration
rave raśmisahasraṃ yatprāṅmayā samudātdṛtam / teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayo nayaḥ
Translation
Von den tausend Strahlen der Sonne, die zuvor genannt wurden, sind wiederum sieben die erhabensten—jene, die den Lauf der Planeten lenken.
Word by Word
रवेin the Sun
रवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
रश्मिसहस्रम्a thousand rays
रश्मिसहस्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रश्मीनां सहस्रम्)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
प्राक्formerly, before
प्राक्:
Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), काल/पूर्ववृत्तिवाचक (formerly/before)
मयाby me
मया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (करण/कर्ता), एकवचन
समुदात्having gathered/raised up
समुदात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उद्-आ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) रूपेण पाठभेद-सूचक; अर्थः: सम्यगुदात्त्य/उद्गृह्य (having raised/collected up)
धृतम्held, borne
धृतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि (held/borne)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम
श्रेष्ठाःthe best
श्रेष्ठाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; रश्मयः इत्यस्य विशेषणम्
पुनःagain, further
पुनः:
Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), पुनरुक्ति/पुनरावृत्तिवाचक (again/further)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याविशेषणम्; (रश्मयः) इत्यस्य संख्या
रश्मयःrays
रश्मयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
ग्रहयःseizers/planets (uncertain reading)
ग्रहयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पाठभेद/अस्पष्ट रूपम् (सम्भवतः 'ग्रहणयः'/'ग्रहणाः' इत्यर्थे)
नयःguidings/modes (uncertain)
नयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पाठभेद/अस्पष्ट (सम्भवतः 'नयाः' = methods/leads)