Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

Āditya-vyūha-kīrtana

Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions

युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै

yugākṣakoṭisannaddhau dvau raśmī syandanasya tu / dhruve tau bhrāmyate raśmī ca cakrayugayostu vai

Zwei Strahlenzügel des Wagens sind an den Enden der Jochachse befestigt. Beide kreisen um Dhruva, und die Zügel drehen sich wahrlich mit dem Radpaar mit.

युग-अक्ष-कोटि-सन्नद्धौfastened at the end of the yoke-axle
युग-अक्ष-कोटि-सन्नद्धौ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + सन्नद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (युगस्य अक्षस्य कोटौ सन्नद्धौ = fastened at the end of the yoke-axle)
द्वौtwo
द्वौ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Numeral adjective nominative dual
रश्मीreins/ropes
रश्मी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual (Vedic/epic usage: रश्मी for रश्मी/रश्मीन्); subject with द्वौ
स्यन्दनस्यof the chariot
स्यन्दनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular
तुindeed/but
तु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात — particle
ध्रुवेat/in Dhruva (the pole)
ध्रुवे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual
भ्राम्यतेrevolves/is made to revolve
भ्राम्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative, 3rd sg; (impersonal/collective usage)
रश्मीthe reins (two)
रश्मी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual; पुनरुक्त-उल्लेखः
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक — conjunction
चक्र-युगयोःof the wheel and the yoke
चक्र-युगयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन — Genitive dual; द्वन्द्वसमासः (चक्रं च युगं च)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात — particle
वैindeed/truly
वै:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात — emphatic particle