Shloka 57
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते
Transliteration
meghāścāpyāyanaṃ caiva sarvametatprakīrttitam / sūrya eva tu vṛṣṭīnāṃ sraṣṭā samupadiśyate
Translation
Wolken und ihr Gedeihen — all dies ist verkündet; doch als Schöpfer der Regen wird allein die Sonne gelehrt.
Word by Word
मेघाःclouds
मेघाः:
कर्ता (Karta/Subject, in enumeration)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अप्यायनम्nourishment, swelling, increase
अप्यायनम्:
कर्ता/कर्म (in list; item mentioned)
TypeNoun
Rootअपि+आ+या (धातु) → अप्यायन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वृद्धि/पोषण’ अर्थे
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
सर्वम्all (of this)
सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एतत्this
एतत्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सर्वम्’ इति विशेष्यं
प्रकीर्तितम्has been proclaimed/described
प्रकीर्तितम्:
क्रिया (Predicative participle)
TypeVerb
Rootप्र+कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सर्वम् एतत्’ इति सह (has been described)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एवalone/indeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)
तुbut, however
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (contrastive particle)
वृष्टीनाम्of the rains
वृष्टीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन
स्रष्टाcreator
स्रष्टा:
कर्ता (Karta/Subject complement)
TypeNoun
Rootस्रष्टृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (agent noun)
समुपदिश्यतेis taught/indicated
समुपदिश्यते:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootसम्+उप+दिश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is taught/indicated)