Shloka 43
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
सह्यस्य चौत्तरान्तेषु यत्र गोदावरी नदी / पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः
Transliteration
sahyasya cauttarānteṣu yatra godāvarī nadī / pṛthivyāmapi kṛtsnāyāṃ sa pradeśo manoramaḥ
Translation
Am nördlichen Ende des Sahya, wo der Fluss Godāvarī fließt, ist jene Gegend selbst auf der ganzen Erde von bezaubernder Schönheit.
Word by Word
सह्यस्यof the Sahya (mountain range)
सह्यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन — ‘of Sahya (mountain)’
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
उत्तर-अन्तेषुin the northern extremities
उत्तर-अन्तेषु:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिशा-सम्बन्ध); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन — ‘in the northern ends/borders’
यत्रwhere
यत्र:
देशाधिकरण (Relative locative)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध-देशवाचक (relative adverb ‘where’)
गोदावरीGodāvarī
गोदावरी:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootगोदावरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — river name
नदीriver
नदी:
कर्ता (Apposition)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — apposition to गोदावरी
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — ‘on earth’
अपिeven, also
अपि:
सम्बन्धबोधक (Emphasis particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (particle ‘also/even’)
कृत्स्नायाम्in the entire (whole)
कृत्स्नायाम्:
विशेषण (Adjectival to पृथिव्याम्)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन — adjective qualifying पृथिव्याम् (‘in the whole [earth]’)
सःthat
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — demonstrative pronoun
प्रदेशःregion, tract
प्रदेशः:
कर्ता (Subject complement)
TypeNoun
Rootप्रदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — ‘region’
मनोरमःbeautiful, delightful
मनोरमः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमनोरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन — predicate adjective qualifying प्रदेशः