Shloka 53
Viṣṇu-māhātmya-varṇana & Vamśa-prasaṅga
Genealogical Continuation
Devanagari script
तेन त्वाहं न मोक्ष्यामि परस्वादं चतुष्पदम् / ततस्तं दीर्घतमसं स वृषः प्रत्युवाच ह
Transliteration
tena tvāhaṃ na mokṣyāmi parasvādaṃ catuṣpadam / tatastaṃ dīrghatamasaṃ sa vṛṣaḥ pratyuvāca ha
Translation
Darum werde ich dich nicht freilassen, du Vierfüßiger, der nach fremdem Geschmack giert. Da erwiderte jener Stier dem Dirghatamas.
Word by Word
tenatherefore / by that
tena:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया, एकवचन
tvāyou
tvā:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया, एकवचन (enclitic)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
mokṣyāmiI will release
mokṣyāmi:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootmuc (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; ‘I will release’
parasvādamanother’s food
parasvādam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootpara (प्रातिपदिक) + svāda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: पर-स्वाद = ‘another’s taste/food’; पुंलिङ्ग/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन
catuṣpadamthe four-footed (animal)
catuṣpadam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootcatuṣpada (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास: चतुर् + पद = ‘four-footed’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Sequence)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formक्रम/अपादानार्थक-अव्यय (then/from there)
tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
dīrghatamasamDīrghatamas
dīrghatamasam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootdīrgha (प्रातिपदिक) + tamas (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: दीर्घं तमः = ‘long darkness’ (proper name Dīrghatamas); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
vṛṣaḥthe bull
vṛṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvṛṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pratyuvācareplied
pratyuvāca:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootprati-√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्रति-; ‘replied’
haindeed
ha:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootha (अव्यय)
Formनिपात (particle) — कथनप्रत्यय/स्मरणार्थक