Shloka 100
Vṛṣṇivaṃśa–Anukīrtana (Enumeration of the Vṛṣṇi Lineage) — Questions on Viṣṇu’s Human Descent
Devanagari script
अमन्त्रयंस्तदा ते वै संविघ्ना विजिगीषया / एष काव्य इदं सर्वं व्यावर्त्तयति नो बलात्
Transliteration
amantrayaṃstadā te vai saṃvighnā vijigīṣayā / eṣa kāvya idaṃ sarvaṃ vyāvarttayati no balāt
Translation
Da beratschlagten sie, behindert und siegeswillig: 'Dieser Kavya wendet all dies (unsere Anstrengung) gewaltsam ab.'
Word by Word
अमन्त्रयन्not consulting
अमन्त्रयन्:
कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमन्त्रय् (धातु) + अ (निषेध) → अमन्त्रयन्त् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘not consulting’
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (temporal adverb)
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; pronoun
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Particle/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
संविघ्नाःtroubled/obstructed
संविघ्नाः:
कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसंविघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; adjective
विजिगीषयाwith the desire to conquer
विजिगीषया:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootविजिगीषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; abstract noun ‘desire to conquer’
एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative pronoun
काव्यःKāvya (Śukra)
काव्यः:
कर्ता (Karta/Subject apposition)
TypeNoun
Rootकाव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; proper name
इदम्this
इदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; pronoun
सर्वम्all
सर्वम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; adjective qualifying इदम्
व्यावर्तयतिturns back/repels
व्यावर्तयति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + वि + आ (उपसर्ग)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; causative sense ‘to turn back’
नःus/our
नः:
कर्म/सम्प्रदान (Object/Concerned party)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th) / चतुर्थी (4th) बहुवचन; enclitic pronoun (context: ‘us’)
बलात्by force/forcibly
बलात्:
हेतु (Hetu/Cause)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; ablative of cause/manner