Shloka 10
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
विस्वरो ऽष्टकलाश्चैव स्थानं द्व्येकतरागतः / आवर्त्तस्याक्रमो त्वाक्षी वेकार्यां परिमाणतः
Transliteration
visvaro 'ṣṭakalāścaiva sthānaṃ dvyekatarāgataḥ / āvarttasyākramo tvākṣī vekāryāṃ parimāṇataḥ
Translation
Visvaro ist mit acht Kalās versehen; sein Standort gilt als in einem von zwei Bereichen gegründet. Der Ablauf der Āvarta gleicht den Augen, und im Wirken wird sein Maß bestimmt.
Word by Word
विस्वरःVisvara (a named entity)
विस्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविस्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; Nominative Singular Masculine
अष्टकलाःthe eight kalās (parts/digits)
अष्टकलाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअष्टकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nominative Plural Feminine; द्विगु-समास (अष्ट + कला)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय; emphatic particle
स्थानम्place/position
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; Nom/Acc Singular Neuter
द्वि-एकतर-आगतःhaving reached one of the two (alternatives)
द्वि-एकतर-आगतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्वि + एकतर + आगत (कृदन्त; √गम् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; past participle (क्त) used adjectivally; ‘having come to one of the two’
आवर्तस्यof the whirl/turn (āvarta)
आवर्तस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआवर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; Genitive Singular Masculine
आक्रमःapproach/stride/advance
आक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative Singular Masculine
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय; adversative particle
अक्षीtwo eyes
अक्षी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (द्विवचनान्त), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), द्विवचन; Nom/Acc Dual Neuter
वेकार्याम्in/with regard to ‘vekāryā’ (technical term)
वेकार्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेकार्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; Locative Singular Feminine
परिमाणतःaccording to measure/quantitatively
परिमाणतः:
Hetu/Prakaraṇa (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootपरिमाण (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; ablatival adverb ‘from/according to measure’