Shloka 19
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
दिक्पूर्वा तस्य राजर्षेर्गयस्य तु गया पुरी / प्रविष्टेतु मनौ तस्मिन्प्रजाः सृष्ट्वा दिवाकरम्
Transliteration
dikpūrvā tasya rājarṣergayasya tu gayā purī / praviṣṭetu manau tasminprajāḥ sṛṣṭvā divākaram
Translation
Östlich von jenem Königsweisen Gaya lag die Stadt Gaya. Und als er in Manu einging, erschuf er die Geschöpfe und setzte Divākara, die Sonne, ein.
Word by Word
दिक्-पूर्वाeastward (in direction)
दिक्-पूर्वा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिक् + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिशः पूर्वा = ‘eastward’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पुरी इति विशेषणम्)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
राजर्षेःof the royal sage
राजर्षेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (राजा चासौ ऋषिः); पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
गयस्यof Gaya
गयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तुindeed/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-निपात
गयाGayā
गया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुरीcity
पुरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रविष्टेwhen (he) had entered
प्रविष्टे:
Kāla (काल/locative absolute)
TypeVerb
Rootप्र√विश् (धातु)
Formकृदन्त-क्त (Past Passive Participle) सप्तमी-एकवचन नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (locative absolute) ‘when (he) had entered’
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
मनौin Manu
मनौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन
तस्मिन्in him/in that (time)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/Accusative), बहुवचन
सृष्ट्वाhaving created
सृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√सृज् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive) अव्यय; ‘having created’
दिवाकरम्the Sun (Divākara)
दिवाकरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिवा + कर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिवां करोति/दिवायाः करः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन