Shloka 58
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
रामस्याभूद्भवस्येव दिधक्षोस्त्रिपुरं पुरा / जाज्वल्यमानवपुषं तं दृष्ट्वा सहसा भयात्
Transliteration
rāmasyābhūdbhavasyeva didhakṣostripuraṃ purā / jājvalyamānavapuṣaṃ taṃ dṛṣṭvā sahasā bhayāt
Translation
Rāmas Erscheinung wurde wie die Bhavas (Śivas) einst, als er Tripura zu verbrennen gedachte. Als man seinen lodernden Leib sah, ergriff alle plötzlich Furcht.
Word by Word
रामस्यof Rama
रामस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अभूत्became, was
अभूत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भवस्यof Bhava (Shiva)
भवस्य:
उपमान-सम्बन्ध (genitive with iva)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक; शिव)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
इवlike
इव:
उपमानसूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
दिधक्षोःof (him) wishing to burn
दिधक्षोः:
सम्बन्ध (Genitive qualifier of Bhava)
TypeAdjective
Rootदह् (धातु) → दिधक्षु (कृदन्त-प्रातिपदिक, सन्-इच्छार्थक/Desiderative adjective)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; इच्छार्थक (desiderative: 'wishing to burn')
त्रिपुरम्Tripura (the three cities)
त्रिपुरम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि-पुर (प्रातिपदिक; components: त्रि + पुर)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पुराformerly, once
पुरा:
कालाधिकरण (temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: formerly)
जाज्वल्यमानवपुषम्having a blazing body
जाज्वल्यमानवपुषम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootजाज्वल्यमान-वपुस् (प्रातिपदिक; components: जाज्वल्यमान (कृदन्त, शानच्/Pres. pass. ptc. from ज्वल् with intensive nuance) + वपुस्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of taṃ)
तम्him
तम्:
कर्म (Object of dṛṣṭvā)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (prior action)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा/Absolutive)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): 'having seen'
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (adverb: suddenly)
भयात्from fear, out of fear
भयात्:
हेतु/अपादान (Cause/Ablative)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन