Shloka 46
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
मग्ने गण्डूषजलवत्स पपौ तामशेषतः / अतन्द्रितो वर्षशतं शुश्रूषितवा स तं पुनः
Transliteration
magne gaṇḍūṣajalavatsa papau tāmaśeṣataḥ / atandrito varṣaśataṃ śuśrūṣitavā sa taṃ punaḥ
Translation
Eingetaucht trank er jenes Wasser restlos, wie Mundspülwasser. Dann diente er ihm ohne Nachlässigkeit erneut hundert Jahre lang.
Word by Word
मग्नेO (one) submerged/sunk
मग्ने:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमग्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; vocative masculine singular; विशेषण
गण्डूष-जल-वत्सO dear one (like) mouthful-water (i.e., very dear)
गण्डूष-जल-वत्स:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootगण्डूष (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक) + वत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (गण्डूषस्य जलम् इव प्रियः/वत्सः)
पपौdrank
पपौ:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada
ताम्her
ताम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; pronoun
अशेषतःcompletely, without remainder
अशेषतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; प्रकार/परिमाण-क्रियाविशेषण (adverb of extent)
अतन्द्रितःuntiring, unwearied
अतन्द्रितः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; विशेषण
वर्ष-शतम्for a hundred years
वर्ष-शतम्:
कालाधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म/कालाधिकरण), एकवचन; द्विगु-समासः (शतं वर्षाणि)
शुश्रूषितवान्having served, having attended
शुश्रूषितवान्:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootशुश्रूष् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having served/attended’
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; pronoun
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; pronoun
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)