Shloka 31
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
दिलीपस्तु ततःश्रीमानशेषां पृथिवीमिमाम् / पालयामास धर्मेण विजित्य सकलानरीन्
Transliteration
dilīpastu tataḥśrīmānaśeṣāṃ pṛthivīmimām / pālayāmāsa dharmeṇa vijitya sakalānarīn
Translation
Daraufhin herrschte der ruhmreiche Dilīpa, nachdem er alle Feinde besiegt hatte, nach dem Dharma über diese ganze Erde.
Word by Word
दिलीपःKing Dilīpa
दिलीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिलीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’
ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, काल/क्रमवाचक (temporal/sequence adverb)
श्रीमान्prosperous, illustrious
श्रीमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective)
अशेषाम्entire, without remainder
अशेषाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifier of पृथिवीम्)
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
इमाम्this
इमाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम, विशेषण (of पृथिवीम्)
पालयामासruled, protected
पालयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपाल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘he protected/ruled’
धर्मेणby righteousness, justly
धर्मेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; साधन/प्रकारवाचक
विजित्यhaving conquered
विजित्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि + जि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (prior action)
सकलान्all
सकलान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (of अरिन्)
अरीन्enemies
अरीन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन