Shloka 14
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
ततस्ते भारतं खण्डं खात्वा संक्षिब्य भूतले / भूमेर्योजनसाहस्रं योजयामासुरंबुधौ
Transliteration
tataste bhārataṃ khaṇḍaṃ khātvā saṃkṣibya bhūtale / bhūmeryojanasāhasraṃ yojayāmāsuraṃbudhau
Translation
Darauf gruben sie das Bhārata-khaṇḍa aus, rissen es vom Erdboden los und warfen ein Stück Land von tausend Yojanas in den Ozean.
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), ‘then/from there’
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुँलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), बहुवचन
भारतंBhārata (Indian)
भारतं:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd), एकवचन; ‘Bhārata’ विशेषण
खण्डम्a section/region
खण्डम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootखण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
खात्वाhaving dug
खात्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootखन् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having dug’
संक्षिप्यhaving cast/put
संक्षिप्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसम्-क्षिप् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having thrown/placed together’
भूतलेon the ground
भूतले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूतल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन
भूमेःof the earth
भूमेः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/सम्बन्ध), एकवचन
योजन-साहस्रम्a thousand yojanas
योजन-साहस्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (योजनानां साहस्रम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन
योजयामासुःthey attached/added
योजयामासुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect) परिप्रयोग ‘-आमास’ सहित; प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद; causative sense (णिच्) ‘they caused to join/they added’
अम्बुधौin/into the ocean
अम्बुधौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअम्बुधि (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन