Shloka 43
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
मुनिना समनुज्ञातः सभार्यः सह राजभिः / आपवस्तुनृपश्रेष्ठमुपासीनमुपह्वरे
Transliteration
muninā samanujñātaḥ sabhāryaḥ saha rājabhiḥ / āpavastunṛpaśreṣṭhamupāsīnamupahvare
Translation
Nachdem der Weise es erlaubt hatte, trat er mit seiner Gemahlin und den übrigen Königen zu dem besten der Herrscher, der im Versammlungsraum saß.
Word by Word
मुनिनाby the sage
मुनिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन
समनुज्ञातःhaving been permitted
समनुज्ञातः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-अनु-ज्ञा (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘समनुज्ञात’ = fully permitted/authorized
स-भार्यःwith (his) wife
स-भार्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गसदृश) + भार्या (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य भार्या अस्ति सः)
सहtogether with
सह:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-योगे; सह + तृतीया
राजभिःwith the kings
राजभिः:
Sahakari (सहकारी)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन
आपreached
आप:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-रूपसदृश (aorist/perfect usage in narrative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘reached/obtained’
वस्तुthe place/abode
वस्तु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवस्तु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्मपद (object)
नृप-श्रेष्ठम्the best of kings
नृप-श्रेष्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां श्रेष्ठः)
उप-आसीनम्sitting nearby
उप-आसीनम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootउप-आस् (धातु)
Formकृदन्त: शतृ/क्त-सम्भव (present participle/PPP usage); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘seated nearby’
उप-ह्वरेin a nearby spot/retreat
उप-ह्वरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउप (उपसर्ग) + ह्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; तत्पुरुष (उपसमीपे ह्वरः/स्थानम्)