Shloka 39
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
अभ्यजगाम तं भूयो द्रष्टुकामो जरेश्वरम् / तमायान्तमतिप्रेक्ष्य मुनिवर्यं ससंभ्रमः
Transliteration
abhyajagāma taṃ bhūyo draṣṭukāmo jareśvaram / tamāyāntamatiprekṣya munivaryaṃ sasaṃbhramaḥ
Translation
Er ging erneut hin, voller Wunsch, Jareśvara zu sehen. Als er den erhabenen Muni herankommen sah, geriet der König in ehrfürchtige Bewegung.
Word by Word
अभ्यजगामapproached
अभ्यजगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb: ‘again’)
द्रष्टुकामःdesiring to see
द्रष्टुकामः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्रष्टु (तुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive from दृश् धातु) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तुमुनन्त-तत्पुरुष (‘to see’ + ‘desirous’); विशेषण (qualifying implied subject)
जरेश्वरम्the lord of old age (Jarā’s lord)
जरेश्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘of old age’ + ‘lord’); विशेष्य (object apposition to तम्)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
आयान्तम्coming, approaching
आयान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ-या (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present Participle Active), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying तम्)
अतिvery, exceedingly
अति:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय; उपसर्गार्थे/तीव्रतावाचक (intensifier)
प्रेक्ष्यhaving seen
प्रेक्ष्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-ईक्ष्/प्रेक्ष् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having looked at/seeing’
मुनिवर्यम्the best of sages
मुनिवर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + वर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (‘excellent sage’)
स-संभ्रमःwith excitement/haste
स-संभ्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + संभ्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभाव (‘with agitation/haste’); विशेषण (qualifying implied subject)