Shloka 26
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
पार्वत्याश्चरणोपान्ते पपाताकुलमानसः / सा यदा नाभ्यनन्दत्तं भार्गवं प्रणतं पुरः
Transliteration
pārvatyāścaraṇopānte papātākulamānasaḥ / sā yadā nābhyanandattaṃ bhārgavaṃ praṇataṃ puraḥ
Translation
Mit aufgewühltem Geist fiel er zu Füßen Pārvatīs nieder. Doch als die Göttin den vor ihr niedergeworfenen Bhārgava nicht gnädig empfing,
Word by Word
पार्वत्याःof Parvati
पार्वत्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपार्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन
चरण-उपान्तेnear (her) feet
चरण-उपान्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootचरण + उपान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः ‘चरणस्य उपान्तः’ = ‘near the feet’
पपातfell down
पपात:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पत् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
आकुल-मानसःwith a troubled mind
आकुल-मानसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआकुल + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘आकुलं मानसं यस्य/आकुलं मानसम्’ (agitated-minded)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-सम्बन्ध (when)
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
अभ्यनन्दत्welcomed/approved
अभ्यनन्दत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√नन्द् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/Accusative), एकवचन
भार्गवम्Bhargava (the sage)
भार्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गोत्र/नाम—‘Bhārgava’ (descendant of Bhṛgu)
प्रणतम्prostrated
प्रणतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√नम् (धातु) + प्र (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘प्रणत’ = ‘bowed/prostrated’
पुरःin front
पुरः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (in front/before)