Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter

गोलोकनाथं गोपीशं नानानुनयकोविदम् / स्मृतमात्रो ऽथ भगवान् केशवः प्रणतार्त्तिहा / आजगाम दयासिंधुर्भक्तवश्यो ऽखिलेश्वरः

golokanāthaṃ gopīśaṃ nānānunayakovidam / smṛtamātro 'tha bhagavān keśavaḥ praṇatārttihā / ājagāma dayāsiṃdhurbhaktavaśyo 'khileśvaraḥ

Golokanātha, Herr der Gopīs, kundig in mancherlei Bitten—kaum war er nur gedacht, da kam der erhabene Keśava, der das Leid der sich Verneigenden tilgt, ein Ozean des Erbarmens, den Bhaktas zugeneigt und Herr über alles.

golokanāthamLord of Goloka
golokanātham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgoloka-nātha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
gopīśamLord of the gopīs
gopīśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootgopī-īśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular
nānā-anunaya-kovidamskilled in many kinds of conciliations/entreaties
nānā-anunaya-kovidam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय) + anunaya (प्रातिपदिक) + kovida (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; adjective qualifying 'keśava/bhagavān' (विशेषण)
smṛta-mātraḥ(he who is) merely remembered
smṛta-mātraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsmṛta (कृदन्त; √smṛ स्मृ (धातु), past passive participle) + mātra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; 'smṛta' = PPP, 'mātra' = 'only/merely'; used predicatively (विशेषण)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormIndeclinable particle/conjunction (निपात)
bhagavānthe Blessed Lord
bhagavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
keśavaḥKeśava
keśavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkeśava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; apposition to 'bhagavān' (समानााधिकरण)
praṇata-ārti-hāremover of the distress of the bowed/surrendered
praṇata-ārti-hā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpraṇata (कृदन्त; √nam नम्, PPP) + ārti (प्रातिपदिक) + hā (प्रातिपदिक from √han हन्/√hā?; here 'hā' as 'destroyer/remover')
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; bahuvrīhi-like sense but form used as epithet; 'hā' = remover (हन्ता/हारी)
ājagāmacame
ājagāma:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम् धातु) with prefix ā-
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada
dayā-sindhuḥocean of compassion
dayā-sindhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdayā-sindhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; epithet in apposition
bhakta-vaśyaḥsubmissive to devotees
bhakta-vaśyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbhakta (प्रातिपदिक) + vaśya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; 'vaśya' = controllable/subject to
akhila-īśvaraḥLord of all
akhila-īśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootakhila (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular