Shloka 12
गणेश-एकदन्त-उत्पत्तिः (Origin of Gaṇeśa’s Single Tusk) / Bhārgava–Gaṇeśa Encounter
Devanagari script
कार्त्तवीर्यार्जुनं संख्ये जितवानूर्जितं नृपम् / स्वकार्यं साधयित्वा तु प्रादात्तुभ्यं च दक्षिणाम्
Transliteration
kārttavīryārjunaṃ saṃkhye jitavānūrjitaṃ nṛpam / svakāryaṃ sādhayitvā tu prādāttubhyaṃ ca dakṣiṇām
Translation
Er hat den mächtigen König Kartavirya Arjuna im Kampf besiegt. Nachdem er seine eigene Aufgabe erfüllt hat, hat er dir nun die Dakshina gegeben.
Word by Word
कार्त्तवीर्यार्जुनम्Karttavīrya Arjuna
कार्त्तवीर्यार्जुनम्:
कर्म (Karma/Object of ‘जितवान्’)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य + अर्जुन (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (कार्त्तवीर्यः अर्जुनः)
संख्येin battle
संख्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘युद्धे’ इत्यर्थे
जितवान्having conquered
जितवान्:
क्रिया/कर्तृवाचक (Predicative participle of subject)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formकृदन्त; क्तवतु-प्रत्ययान्त (perfect participle, active); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे
ऊर्जितम्mighty
ऊर्जितम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootऊर्जित (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘नृपम्’ इति विशेषण
नृपम्king
नृपम्:
कर्म (Karma/Object; appositional to Karttavīryārjuna)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वकार्यंhis own task
स्वकार्यं:
कर्म (Karma/Object of ‘साधयित्वा’)
TypeNoun
Rootस्व + कार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वस्य कार्यम्)
साधयित्वाhaving accomplished
साधयित्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootसाधय् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
तुthen/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
प्रादात्gave
प्रादात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्र-
तुभ्यम्to you
तुभ्यम्:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; चतुर्थी (Dative), एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
दक्षिणाम्a sacrificial fee/gift
दक्षिणाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन