Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 15
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्
Transliteration
guruśuśrūṣaṇe yuktā jātā jñānaparāyaṇāḥ / gatvāraṇyaṃ phalānyaṃbusamitkuśamṛdo 'nvaham
Translation
Im Dienst am Lehrer wurden wir der Erkenntnis hingegeben. Tag für Tag gingen wir in den Wald und brachten Früchte, Wasser, Samit-Holz, Kuśa-Gras und Erde herbei.
Word by Word
गुरु-शुश्रूषणेin service to the teacher
गुरु-शुश्रूषणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक) + शुश्रूषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुरोः शुश्रूषणम् = service to the teacher)
युक्ताःengaged, devoted
युक्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषण (engaged)
जाताःbecame
जाताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘becoming/turned into’ अर्थे
ज्ञान-परायणाःdevoted to knowledge
ज्ञान-परायणाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ज्ञाने परायणाः = wholly devoted to knowledge)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive): ‘having gone’
अरण्यम्to the forest
अरण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; गमनस्य कर्म/गन्तव्य (to the forest)
फलानिfruits
फलानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
अम्बुwater
अम्बु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्बु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
समित्firewood (fuel sticks)
समित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसमिध्/समित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (समिधम्/समित्—पाठभेदसम्भव)
कुशkuśa grass
कुश:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुश (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (कुशम्)
मृदःclay/earth
मृदः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन (मृदः = clays/earths)
अन्वहम्daily, every day
अन्वहम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्वहम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)