Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā

Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account

मृग एकः समायातो मृग्य युक्तः पलायितः / व्याधस्य मृगयां प्राप्तो धर्मतप्तो ऽतिपीडितः

mṛga ekaḥ samāyāto mṛgya yuktaḥ palāyitaḥ / vyādhasya mṛgayāṃ prāpto dharmatapto 'tipīḍitaḥ

Ein Hirsch kam herbeigelaufen, vom Schrecken der Jagd ergriffen. In die Hetzjagd des Jägers geraten, wurde er vom Feuer des Dharma schwer gequält.

mṛgaḥa deer
mṛgaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmṛga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
ekaḥone, single
ekaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (adjective) mṛgaḥ-शब्दस्य
samāyataḥhaving come, arrived
samāyataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Predicate participle)
TypeVerb
Rootsam-ā-√yā (धाातु) + kta (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having come/arrived’
mṛgyaḥto be hunted, huntable
mṛgyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmṛgya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘mṛgaḥ’ इत्यस्य विशेषण
yuktaḥendowed, joined, afflicted
yuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√yuj (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘endowed/connected’
palāyitaḥhaving fled
palāyitaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (Predicate participle)
TypeAdjective
Rootpalāyita (प्रातिपदिक; √palāy/√lī? क्तान्त)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘fled’
vyādhasyaof the hunter
vyādhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootvyādha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
mṛgayāmthe hunt, chase
mṛgayām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmṛgayā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘hunt/chase’
prāptaḥreached, fallen into
prāptaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (Predicate participle)
TypeAdjective
Rootpra-√āp (धातु) + kta (कृत्)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having reached/obtained’
dharma-taptaḥtormented by dharma (righteousness/remorse)
dharma-taptaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharma (प्रातिपदिक) + tapta (प्रातिपदिक; √tap + kta)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha): धर्मेण तप्तः/धर्मतप्तः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
atipīḍitaḥseverely distressed
atipīḍitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootati-√pīḍ (धातु) + kta (कृत्)
Formक्तान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘greatly oppressed’