Shloka 92
Prajāpati-vaṃśānukīrtana — Genealogical Enumeration of Progenitors
Dharma’s Line and the Sādhyas
Devanagari script
अभिज्ञानेन संभूताः सक्तारिष्टविचेतसः / सत्त्वं कालं च देशं च कार्यं चावेक्ष्य कर्म च
Transliteration
abhijñānena saṃbhūtāḥ saktāriṣṭavicetasaḥ / sattvaṃ kālaṃ ca deśaṃ ca kāryaṃ cāvekṣya karma ca
Translation
Aus Erkenntnis hervorgegangen, doch im Geist durch Anhaftung und Furcht gebunden, betrachten sie Sattva, Zeit, Ort, Werk und Handlung.
Word by Word
अभिज्ञानेनby (their) knowledge/recognition
अभिज्ञानेन:
करण (करण/Instrument; means)
TypeNoun
Rootअभिज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; Instrumental singular
सम्भूताःarisen/produced
सम्भूताः:
कर्ता (कर्ता/Subject; described)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Past passive participle used adjectivally
सक्तattached/engaged
सक्त:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootसञ्ज्/सज् (धातु)
Formक्त/PPP (सक्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; qualifying the subject
अरिष्टmisfortune/evil
अरिष्ट:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootअरिष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member); 'misfortune/evil'
विचेतसःthose of such minds
विचेतसः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवि + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; बहुव्रीहि: (अरिष्टे) विचेतसः = 'whose minds are (fixed) on misfortune/ill' (contextual)
सत्त्वम्being/quality (sattva)
सत्त्वम्:
कर्म (कर्म/Object of aveक्ष्य)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
कालम्time
कालम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
देशम्place
देशम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
कार्यम्what is to be done / task
कार्यम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
अवेक्ष्यhaving considered
अवेक्ष्य:
पूर्वकाल-क्रिया (absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootअव + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्यय; 'having considered/observed'
कर्मaction/deed
कर्म:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; Accusative singular
चand
च:
अव्यय-सम्बन्ध (conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction