Shloka 20
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
विषाणखुरपुच्छाग्रैरभिहत्य समन्ततः / राजमन्त्रिबलं सर्वं व्यद्रावयदमर्षिता
Transliteration
viṣāṇakhurapucchāgrairabhihatya samantataḥ / rājamantribalaṃ sarvaṃ vyadrāvayadamarṣitā
Translation
Mit Hörnern, Hufen und der Schwanzspitze schlug sie ringsum; voll Zorn jagte sie das gesamte Heer des Königs und seiner Minister auseinander.
Word by Word
विषाणhorn
विषाण:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविषाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
खुरhoof
खुर:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootखुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
पुच्छtail
पुच्छ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुच्छ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
अग्रैःwith the tips (of horn/hoof/tail)
अग्रैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; विषाण-खुर-पुच्छ-अग्रैः = ‘with the tips of horn, hoof, and tail’ (copulative list)
अभिहत्यhaving struck
अभिहत्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि+हन् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having struck’
समन्ततःall around
समन्ततः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण
राजking
राज:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
मन्त्रिminister
मन्त्रि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (in compound)
बलम्the king’s and ministers’ force
बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; राज-मन्त्रि-बलम् = राज्ञः मन्त्रिणां च बलम् (genitive-tatpurusha)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying बलम्
व्यद्रावयत्drove away, routed
व्यद्रावयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+द्रु (धातु) + णिच् (causative)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्; causative ‘made run away’
अमर्षिताenraged, impatient
अमर्षिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअमर्षित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘not enduring/angered’ (qualifies implied subject payasvinī)