Shloka 51
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
एवं हि वदतस्तस्य स्वामिश्रेयस्करं वचः / आक्षिप्य मन्त्री राजानमिदं भूयो ह्यभाषत
Transliteration
evaṃ hi vadatastasya svāmiśreyaskaraṃ vacaḥ / ākṣipya mantrī rājānamidaṃ bhūyo hyabhāṣata
Translation
Als jener so sprach, hielt der Minister an Worten fest, die dem Wohl des Herrn dienten, fiel dem König ins Wort und sagte erneut dies.
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/indeed)
वदतःof (him) speaking
वदतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (Present active participle), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of (him) speaking’
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स्वामि-श्रेयस्-करम्beneficial to the master
स्वामि-श्रेयस्-करम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वामि (प्रातिपदिक) + श्रेयस् (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (स्वामिने श्रेयः करोति इति)
वचःspeech/words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आक्षिप्यhaving rebuked
आक्षिप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √क्षिप् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having rebuked/interrupting’
मन्त्रीthe minister
मन्त्री:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
राजानम्the king
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; वाक्ये ‘this (speech)’
भूयःagain
भूयः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थे (again/further)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (indeed)
अभाषतspoke
अभाषत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + √भाष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन