Shloka 30
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
ऋद्धमैन्द्रमपि व्यक्तं पदं त्रैलोक्यपूजितम् / अस्या धेनोरहं मन्ये कलां नार्हति षोडशीम्
Transliteration
ṛddhamaindramapi vyaktaṃ padaṃ trailokyapūjitam / asyā dhenorahaṃ manye kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm
Translation
Selbst Indras offenbare, glanzvolle Würde, die in den drei Welten verehrt wird, erreicht meiner Meinung nach nicht einmal den sechzehnten Teil dieser Kuh.
Word by Word
ऋद्धम्prosperous, splendid
ऋद्धम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootऋद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
ऐन्द्रम्Indra’s / pertaining to Indra
ऐन्द्रम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) → ऐन्द्र (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तद्धित-प्रत्ययान्त (इन्द्रसम्बन्धि)
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक अव्यय
व्यक्तम्manifest, evident
व्यक्तम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
पदम्state/position/footing
पदम्:
कर्ता/कर्म (contextual; here topic/subject)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
त्रैलोक्य-पूजितम्worshipped by the three worlds
त्रैलोक्य-पूजितम्:
विशेषण (qualifier of पदम्)
TypeAdjective
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + पूजित (कृदन्त, पूज्-धातु क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘त्रैलोक्येन पूजितम्’ इति तृतीया-तत्पुरुष; क्त-कृदन्त
अस्याःof this (cow)
अस्याः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम
धेनोःof the cow
धेनोः:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
मन्येthink/consider
मन्ये:
क्रिया (Verbal predicate)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद
कलाम्a part/fraction
कलाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
नnot
न:
निषेध (negation marker)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अर्हतिis worthy/deserves
अर्हति:
क्रिया (Verbal predicate)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
षोडशीम्sixteenth
षोडशीम्:
विशेषण (qualifier of कलाम्)
TypeAdjective
Rootषोडशिन्/षोडशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण (sixteenth)