Shloka 34
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
दूरप्रसारितपृथग्जनसंकुलानि सद्माविवेश सचिवादरदत्तहृस्तः / तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः
Transliteration
dūraprasāritapṛthagjanasaṃkulāni sadmāviveśa sacivādaradattahṛstaḥ / tatra pradīpadadhidarpaṇagandhapuṣpadūrvākṣatādibhiralaṃ purakāminībhiḥ
Translation
Er betrat die weit ausgedehnten, von verschiedenem Volk erfüllten Gemächer, erfreut über den ehrerbietigen Empfang durch den Minister. Dort bereiteten die Frauen der Stadt ihm einen glückverheißenden Willkommensgruß mit Lampen, Joghurt, Spiegel, Düften, Blumen, Dūrvā-Gras und geweihtem Reis (Akṣata) und anderem.
Word by Word
dūra-prasārita-pṛthak-jana-saṃkulānimansions crowded with people standing apart and spread out far
dūra-prasārita-pṛthak-jana-saṃkulāni:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdūra (प्रातिपदिक) + prasārita (कृदन्त, √sṛ/सृ with pra-; past passive participle) + pṛthak (अव्यय) + jana (प्रातिपदिक) + saṃkula (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; विशेषण—‘सद्मानि’ इति पदस्य
sadmānimansions, halls
sadmāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsadman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
aviveśaentered
aviveśa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√viś (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd/प्रथम), एकवचन; परस्मैपद
saciva-ādara-datta-hṛṣṭaḥdelighted, having been given (honour) with respect by the ministers
saciva-ādara-datta-hṛṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsaciva (प्रातिपदिक) + ādara (प्रातिपदिक) + datta (कृदन्त, √dā/दा; past passive participle) + hṛṣṭa (कृदन्त, √hṛṣ/हृष्; past participle)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण—कर्तृपदस्य (नरपति/सः)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय—देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
pradīpa-dadhi-darpaṇa-gandha-puṣpa-dūrvā-akṣata-ādibhiḥwith lamps, curd, mirrors, perfumes, flowers, dūrvā grass, unbroken rice, etc.
pradīpa-dadhi-darpaṇa-gandha-puṣpa-dūrvā-akṣata-ādibhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpradīpa (प्रातिपदिक) + dadhi (प्रातिपदिक) + darpaṇa (प्रातिपदिक) + gandha (प्रातिपदिक) + puṣpa (प्रातिपदिक) + dūrvā (प्रातिपदिक) + akṣata (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहारद्वन्द्व), तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; साधन/करणभावे
alamduly, sufficiently
alam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootalam (अव्यय)
Formअव्यय—पर्याप्त्यर्थक/समर्थ्यर्थक (particle: ‘sufficiently, duly’)
pura-kāminībhiḥby the women of the city
pura-kāminībhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpura (प्रातिपदिक) + kāminī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; कर्तृ/करणसहभावे (by the city-women)