Previous Verse

Shloka 143

Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa

नियोजयति क्षेत्रज्ञं तेभ्योयोगेन योगवित् / तस्य नास्ति गतिः स्थानं व्यक्ताव्यक्ते च सर्वशः / न सन्नासन्न सदसन्नैव किञ्चिदवस्थितः

niyojayati kṣetrajñaṃ tebhyoyogena yogavit / tasya nāsti gatiḥ sthānaṃ vyaktāvyakte ca sarvaśaḥ / na sannāsanna sadasannaiva kiñcidavasthitaḥ

Der Yogakundige ordnet durch Yoga den Kṣetrajña jenen Prinzipien zu. Für Ihn gibt es im Manifesten wie im Unmanifesten überall weder Gang noch Aufenthaltsort. Er ist weder Sein noch Nichtsein, auch nicht Sein-und-Nichtsein—an keinen Zustand gebunden.

नियोजयतिappoints/engages
नियोजयति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-युज् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
क्षेत्रज्ञम्the knower of the field (self)
क्षेत्रज्ञम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक) [क्षेत्र+ज्ञ]
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative), एकवचन (singular)
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं (masc/neut), पञ्चमी विभक्ति (ablative), बहुवचन (plural)
योगेनby/through yoga
योगेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (instrumental), एकवचन (singular)
योगवित्the knower of yoga
योगवित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयोगविद् (प्रातिपदिक) [योग+विद्]
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुं (masc/neut), षष्ठी विभक्ति (genitive), एकवचन (singular)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
गतिःmovement/going
गतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)
स्थानम्place/abode
स्थानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (nom/acc), एकवचन (singular)
व्यक्तेin the manifest
व्यक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
अव्यक्तेin the unmanifest
अव्यक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative), एकवचन (singular)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सर्वशःin every way/entirely
सर्वशः:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), प्रकार/सर्वथा-अर्थे
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
सन्being/existent
सन्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
असन्non-being/non-existent
असन्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle) नकार-प्रत्ययेन निषेध; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सत्being/real
सत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
असत्non-being/unreal
असत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle) नकार-प्रत्ययेन निषेध; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
एवindeed/just
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (particle), अवधारणार्थक (emphatic/restrictive)
किञ्चित्anything/something
किञ्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (nom/acc), एकवचन (singular), अनिश्चितार्थ (indefinite)
अवस्थितःsituated/established
अवस्थितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव-स्था (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन (singular)